KDV’den istisna olan teslim ve hizmetlerde tevkifat söz konusu olmaz... Fatura düzenleme ve amortisman ayırma sınırı 2017 yılı için 900-TL'dir ... İndirimli orana tabi işlemlerden doğan KDV iade taleplerinde iade konusu yapılamayacak kısım 2017 yılı için 21.400-TL.dir ... Gelir Vergisinden istisna kıdem tazminatı tavanı 01.01.2017-30.06.2017 döneminde 4.426,16-TL.dir ... Hizmet süresi ne olursa olsun 18 yaşından küçük 50 yaşından büyük işçilerin yıllık izin hakları 20 gündür...
TMS/TFRS   |   SPK Mevzuatı   |   Vergi Mevzuatı   |   SGK Mevzuatı 
Aramalı Vergi İncelemesi
SMMM İlknur Tansi
08.04.2014

Giriş

Bilindiği üzere, Türk Vergi Sistemi beyan esasına dayanmakta olup mükellefler beyan edecekleri matrahlarının tespitinde irade sahibidirler. Bununla birlikte bu irade tamamen başıboş bırakılmamış ve Mali İdarenin kontrolü altına alınmıştır. Bu kontrol “yoklama” ve “vergi inceleme” mekanizmasıyla gerçekleştirilir.

Vergi incelemelerinin amacı; ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır. Vergi incelemelerini; olağan vergi incelemesi, karşıt inceleme ve aramalı inceleme şeklinde üç ana başlıkta toplayabiliriz. Olağanüstü bir inceleme metodu olan aramalı inceleme ise istisnai olarak ve zorunlu nedenle yapılır.

Makalemizde aramalı vergi incelemesinin hangi hallerde yapılabileceği ve aramaya muhatap olan mükelleflerin bu durumla karşılaştıklarında sahip oldukları haklara değinilecektir.

Arama Nedir? Kimler Yapabilir? Neden Yapılır?

Arama; vergi kaçırılmasına ilişkin delillerin, vergi incelemesinin herhangi bir aşamasında ortaya çıkarılması ve elde edilmesi amacıyla mükellef veya ilişkili görülen diğer şahıslar nezdinde ve bunların üzerinde vergi incelemesi yapmaya yetkili olanlar (VUK Madde 135) tarafından yapılan araştırmadır.

Vergi incelemesi için aramanın hangi hallerde yapılabileceği ve uyulacak esasların neler olduğu 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 142’nci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre; ihbar veya incelemeler dolayısıyla bir mükellefin vergi kaçırdığını gösteren belirtiler bulunması halinde arama müessesesine başvurulabilir.

Vergi Usul Kanununda açıkça yazılı olmayan hallerde ise Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun arama ile ilgili bulunan hükümleri uygulanır.

Arama Yapılabilecek Haller Nelerdir?

Vergi Usul Kanununun 142’nci maddesi hükmü uyarınca, bir aramanın yapılabilmesi için;

- Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların aramaya lüzum göstermesi ve gerekçeli bir yazı ile arama kararı vermeye yetkili Sulh Yargıcından bunu istemesi ve

- Sulh Yargıcının da istenilen yerlerde arama yapılmasına karar vermesi şarttır.

Vergi incelemeleri için yapılacak aramalara karar verme yetkisi yalnızca Sulh Yargıcına aittir.

Muhtelif kişiler nezdinde ve yerlerde arama yapılmasına gerek görülmesi halinde aramalardan birine karar vermeye yetkili olan sulh yargıcı, diğer sulh yargıçlarının yetkisine dahil bulunan yerler ve kişiler hakkında da karar vermeye yetkilidir.

Nezdinde Arama Yapılan Mükellefin Hakları Nelerdir?

Arama, mükellefler için ticari itibar kaybına yol açabilir olması ve ağır sonuçlar taşıyabilmesi nedeniyle oldukça sıkı usullere bağlanmıştır.

Öncelikle, kamu görevlilerinin hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını araması, Türk Ceza Kanununa göre suçtur. Dolayısıyla, mükelleflerin arama yapan kamu görevlisinden aramaya ilişkin yargı kararını mutlaka talep etmeleri ve aşağıdaki bilgilerin kararda açıkça gösterilip gösterilmediğini kontrol etmeleri gerekmektedir;

a) Aramanın nedenini oluşturan fiil,
b) Aranılacak kişi, aramanın yapılacağı konut veya diğer yerin adresi ya da eşya,
c) Karar veya emrin geçerli olacağı zaman süresi.

Ayrıca, aramanın gizlilik içinde yapılması şarttır. Nezdinde arama yapılan mükelleflerin rencide edilmemesi için gereken titizliğin gösterilmesi gereklidir.

İhbar üzerine yapılacak aramalarda; ihbarın ciddi olması, ihbar konusunun normal incelemeyle tespit edilmesinin mümkün bulunmaması, delillerin ancak aramayla elde edilebileceği kanaatine varılması ve varılacak sonucun arama yapmaya değer olmasına dikkat edilmelidir. İhbara dayanan aramalarda, ihbarda belirtilen hususların doğru olmadığı ortaya çıkarsa, aramaya muhatap olanların muhbirin adını vergi dairesinden öğrenmeye hakları vardır.

Aramada, aranacak yerlerin sahibi veya eşyanın zilyedi hazır bulunabilir; kendisi bulunmazsa temsilcisi veya ayırt etme gücüne sahip hısımlarından biri veya kendisiyle birlikte oturmakta olan bir kişi veya komşusu hazır bulundurulur. Arama sırasında nezdinde arama yapılan kişinin avukatının hazır bulundurulması zorunlu olmamakla birlikte isteği halinde avukatını da bulundurabilir.

Konutta, işyerinde veya diğer kapalı yerlerde gece vaktinde arama yapılamaz. Gece vakti Türk Ceza Kanununda; güneşin batmasından bir saat sonra başlayan ve doğmasından bir saat evvele kadar devam eden zaman süresi olarak tanımlanmıştır.

Aramada elkonulan bilgisayar, server, hard disk gibi cihazların şifrelerinin çözülüp gerekli kopyaların alınması sonrasında bunların gecikmeden iadesi gerekir. Bu cihazlara elkonulması sırasında sistemdeki verilerin yedeklerinin alınması ve arama yapılan kişiye, istemesi halinde bu yedekten bir kopya verilmesi gerekir.

Arama ile alınan belgeler, mükellef veya temsilcisinin hazır bulunduğu bir ortamda ayrıntılı olarak tutanakla tespit edilir. (VUK Madde 144) Bu tespitten sonra incelemeye başlanır ve en geç üç ay içinde tamamlanır. (VUK Madde 145)

İnceleme sırasında vergi ile ilgisi olmayan şahsi ve özel mektup ve diğer evrakların sahiplerine geri verilmesi gerekmektedir. (VUK Madde 144)

Arama ile defter ve belgeleri alınan mükellefin beyanname verme ödevi ortadan kalkmaz. Ancak defter ve belgelerin alındığı tarihten beyannamenin verileceği tarihe kadar olan süre bir aydan az ise beyanname verme süresi bir ay uzar ve ek süre bu müddetin sonundan başlar. (VUK Madde 144)

Mükelleflerin, arama ile el konulan defter ve belgeler üzerinde, vergi inceleme elemanının huzurunda incelemeler yapmaya, suret ve kayıtlar çıkarmaya hakları vardır. (VUK Madde 144)

Aramada cari yıl defter ve vesikaları da alındığı takdirde; bu defterlere yapılacak kayıtlar bir aydan az olmamak üzere idare ile mükellef arasında tespit olunan süre zarfında ikmal edilir. Mükellefler dilerlerse cari yıl kayıtlarını yeni tasdik ettirecekleri defterlere kaydederek, asıl defterlerinin iadesinden sonra kayıtlarını bu defterlere intikal ettirebilirler. (VUK Madde 146)

Sonuç

Sonuç olarak, istisnai bir vergi inceleme yöntemi olan arama müessesesinin, aramaya muhatap olan mükellef yönünden sonuçlarının ağır olduğu bir gerçektir. Bu ağır sonuçlar ticari itibar kaybı veya psikolojik baskı şeklinde ortaya çıkabilir.

Bu sebeple, Vergi İnceleme Elemanlarının bir ön inceleme yaparak ve gerçek durumu defter ve belgelerden tespit edemeyeceği kanaati kesin oluştuğunda arama yapmaya lüzum görmeleri ve arama sırasında mükellef haklarını daima göz önünde bulundurmaları gerekmektedir.

 

Etiketler : Aramalı Vergi İncelemesi     Arama     Elkoyma     VUK 142     Arama Yapılabilecek Haller