KDV’den istisna olan teslim ve hizmetlerde tevkifat söz konusu olmaz... Fatura düzenleme ve amortisman ayırma sınırı 2017 yılı için 900-TL'dir ... İndirimli orana tabi işlemlerden doğan KDV iade taleplerinde iade konusu yapılamayacak kısım 2017 yılı için 21.400-TL.dir ... Gelir Vergisinden istisna kıdem tazminatı tavanı 01.01.2017-30.06.2017 döneminde 4.426,16-TL.dir ... Hizmet süresi ne olursa olsun 18 yaşından küçük 50 yaşından büyük işçilerin yıllık izin hakları 20 gündür...
TMS/TFRS   |   SPK Mevzuatı   |   Vergi Mevzuatı   |   SGK Mevzuatı 
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Şahıs Sigorta Primlerinin Vergi ve Muhasebe Boyutu - 1
SMMM İsmail Atmanlıoğlu
20.12.2012

Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Şahıs Sigorta Primlerinin Vergi ve Muhasebe Boyutu - 1

Bu çalışmada, Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve Şahıs Sigorta Primlerinin vergisel boyutu, gerek vergi kanunları gerekse 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası kanunu açısından ele alınmış olup, vergi hesaplamaları örneklerle desteklenerek açıklanmıştır.

Ücretli Tarafından Bireysel Emeklilik Sistemine Ödenen Katkı Payı ve Devlet Katkı Sistemi

Ücretli tarafından ödenen BES katkı payları ile ilgili olarak bordro üzerinde vergi matrahından yapılan indirim, yerini Devlet Katkı Sistemine bırakmaktadır. Yani, bireysel emeklilik sistemine yapılan ödemeler, artık bordrolara yansımayıp, BES ödemelerinin % 25’ine karşılık gelen tutar devlet katkısı olarak hesaba ödenecektir.

Devlet katkısı tutarının hesaplanmasına esas teşkil eden katkı paylarının üst limiti, brüt asgari ücretin yıllık tutarı kadar olacaktır.

Devlet katkısı olarak ödenen tutar ve getirisinin;

- en az 3 yıl sistemde kalırsanız %15’ine,

- en az 6 yıl sistemde kalırsanız  %35’ine,

- en az 10 yıl sistemde kalırsanız %60’ına,

- emeklilik hakkı kazanılırsa ise tamamına hak kazanabilecek.

Ayrıca, sistemden vefat veya maluliyet nedeniyle çıkılırsa, Devlet katkısı ve getirilerinin tamamına hak kazanılacaktır.

İşveren Tarafından Bireysel Emeklilik Sistemine Ödenen Katkı Payı

İşverenler tarafından ücretliler adına ödenen BES katkı paylarının, ücretle ilişkilendirilmeksizin, ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilmesine imkan tanınmaktadır.

 Bu kapsamda, indirim konusu yapılabilecek tutarın toplamı, ödemenin yapıldığı ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarını aşamayacaktır. Gerek işverenler tarafından ödenen BES katkı payları, gerekse Gelir Vergisi Kanunu’nun 63 üncü maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı bendi kapsamında indirim konusu yapılacak şahıs sigortaları prim ödemelerinin toplam tutarı, ödemenin yapıldığı ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarını da aşamayacaktır. Ayrıca, işverenlerin çalışanları adına ödedikleri katkı payları üzerinden Devlet katkısı hesaplanmayacaktır.

Hem işveren tarafından BES katkı payı ödemesi, hem de ücretli tarafından şahıs sigortalarına prim ödemesinin bulunması ve bunların toplam tutarının yukarıda belirtilen sınırı aşması halinde, indirimin öncelikli olarak ücret matrahının tespitinde mi yoksa ticari kazancın tespitinde mi yapılacağı konusu, taraflarca mükerrer indirime yol açmaksızın, serbestçe belirlenebilecektir.

Örnek-1:

Ücretlinin Ocak 2013 dönemi brüt ücreti 3.000-TL’dir. Ocak 2013 döneminde ücretli tarafından 200-TL, işveren tarafından 150-TL bireysel emeklilik sistemine ödeme yapılmıştır.

Bu verilere göre;

1- Ücretlinin bordrosu nasıl düzenlenecektir?

2- İşverenin giderleştireceği tutar ne kadardır?

Aylık Brüt Ücret                                                : 3.000-TL

Ücretli Bireysel Emeklilik Ödemesi                         :    200-TL

İşveren Bireysel Emeklilik Ödemesi                       :    150-TL

Önceki Dönemlerde İndirim Konusu Yapılmış Tutar :        0-TL

Brüt Ücretin % 15’i                                           :    450-TL

Ücretli tarafından yapılan bireysel emeklilik ödemeleri hiçbir surette bordroya yansıtılmayacaktır. İşveren tarafından yapılan bireysel emeklilik ödemesinin toplamı Brüt ücretin % 15’ini aşmadığından, ücretle ilişkilendirilmeksizin ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilecektir.

5510 Sayılı Kanun’un 80 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, “… İşverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin %30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz.” denilmektedir.

Asgari ücreti 940,50.-TL olarak dikkate alıp hesaplama yaptığımızda; 282,15.-TL (=940,50×0,30) istisna tutarıdır. İşverenin bireysel emeklilik sistemine yaptığı ödeme 282,15.-TL den düşük olduğundan, prime esas kazanca tabi tutulmayacaktır.

Örnek-2:Ücretlinin Ocak 2013 dönemi brüt ücreti 3.000.TL’dir. Ocak 2013 döneminde ücretli tarafından 200-TL, işveren tarafından 500-TL bireysel emeklilik sistemine katkı payı ödemesi yapılmıştır.

Bu verilere göre;

1- Ücretlinin bordrosu nasıl düzenlenecektir?

2- İşverenin giderleştireceği tutar ne kadardır?

Aylık Brüt Ücret                                                 : 3.000-TL

Ücretli Bireysel Emeklilik Ödemesi                          :    200-TL

İşveren Bireysel Emeklilik Ödemesi                        :    500-TL

Önceki Dönemlerde İndirim Konusu Yapılmış Tutar  :        0-TL

Brüt Ücretin % 15’i                                            :    450-TL

Bordronun Bireysel Emeklilik Katkı Payı Ödemesi Olmadan Önceki Hali

A Bordrosu

Brüt Ücret

SGK Matr.

SSK
(İşçi)

SSK
(İşv.)

İşsiz.
(İşçi)

İşsiz.
(İşv)

Gel. Ver. Matr.

Gelir Vergisi

Dam. Ver.

Asg. Geç.İnd

Net Ücret

3.000

3.000

420

585

30

60

2.550

382,50

19,80

66,49

2.214,19

Bireysel Emeklilik Sistemine Yapılan Ödemenin Bordroya Dahil Edilmesi

İşverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarının ücretle ilişkilendirilmeksizin ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilecek tutar, ödemenin yapıldığı ayda elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık brüt tutarını da aşamayacağından dolayı (3.000 × %15=) 450-TL ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilebilecektir.

İşveren tarafından ödenen ancak, Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/9. maddesi uyarınca indirilemeyen 50-TL ise ücret olarak stopaj yoluyla vergilendirilmek suretiyle ticari kazancın tespitinde dikkate alınabilecektir. 

Gelir Vergisi Kanunu’nun 40/9. Maddesi Uyarınca İndirilemeyen Kısma İlişkin Bordro

(SGK Primi, Gelir Vergisi ve Damga Vergisi Hesaplanacaktır.)

B Bordrosu

Brüt Ücret

SGK Matr.

SSK
(İşçi)

SSK
(İşv.)

İşsiz.
(İşçi)

İşsiz.
(İşv)

Gel. Ver. Matr.

Gel. Ver.

Dam. Ver.

Asg. Geç.İnd

Net Ücret

69,84

69,84

9,78

13,62

0,70

1,40

59,36

8,90

0,46

-

50

Burada, konuyu bir de Sosyal Güvenlik Kurumu açısından değerlendirmemiz gerekmektedir. Bir önceki örnekte istisna tutarının 282,15.-TL olduğunu hesaplamıştık. İşverenin bireysel emeklilik sistemine ödediği katkı payından istisna tutarının düşülmesine ve SGK matrahının hesaplanmasına ilişkin formül aşağıdaki gibidir.

(Özel Sağlık Sigortası Primi + Bireysel Emeklilik Katkı Payı – İstisna Tutarı) = (Prime Esas Kazanca Dahil Edilecek Özel Sağlık Sigortası Primi ve Bireysel Emeklilik Katkı Payı Tutarı)

Örneğimize uyarlanmış formülün sonucu (500-282,15=) 217,85 TL prime esas kazanca tabi tutulacaktır.

SGK Primi açısından asgari ücretin %30’unu aşan 217,85.-TL’nin 50-TL’si için, B Bordrosunda SGK pirimi hesaplandığı için kalan (217,85-50,00=) 167,85.-TL’ye ilişkin bordro aşağıdaki gibi olacaktır.

(SGK Primi ve Damga Vergisi hesaplanacak olup, Gelir Vergisi hesaplanmayacaktır.)

C Bordrosu

Brüt Ücret

SGK Matrahı

SSK
(İşçi)

SSK
(İşv.)

İşsiz.
(İşçi)

İşsiz.
(İşv)

Gel. Ver. Matr.

Gel. Ver.

Dam. Ver.

Asg. Geç.İnd

Net Ücret

199,02

199,02

27,86

38,81

1,99

3,98

-

-

1,31

-

167,85

D Bordrosu (İstisna tutarına ilişkin bordroda sadece Damga Vergisi hesaplanmıştır.)

Brüt Ücret

SGK Matrahı

SSK
(İşçi)

SSK
(İşv.)

İşsiz.
(İşçi)

İşsiz.
(İşv)

Gel. Ver. Matr.

Gel. Ver.

Dam. Ver.

Asg. Geç.İnd

Net Ücret

284,02

-

-

-

-

-

-

-

1,87

-

282,15

A, B, C ve D Bordrolarının toplamı olan nihai bordro aşağıdaki gibi olacaktır;

Brüt Ücret

SGK Matrahı

SSK
(İşçi)

SSK
(İşv.)

İşsiz.
(İşçi)

İşsiz.
(İşv)

Gel. Ver. Matr.

Gel. Ver.

Dam. Ver.

Asg. Geç.İnd

Net

Ücret

3.552,88

3.268,86

457,64

637,43

32,69

65,38

2.609,36

391,40

23,44

66,49

2.714,20

Muhasebe Kayıtları ise aşağıdaki şekilde yapılacaktır;

İşveren, yönetim kadrosunda çalışan ücretli adına bireysel emeklilik sistemine banka aracılığıyla 500-TL ödemiştir.

----------------------------------Ocak 2013-----------------------------------

196 PERSONEL AVANS.                              500,00

                                               102 BANKALAR                                            500,00

---------------------------------------/-----------------------------------------

Ocak 2013 Dönemi Bordro Tahakkuku

--------------------------------31.01.2013-------------------------------------

770 GENEL YÖNETİM GİDERİ HS.          4.255,69

770.01 BRÜT ÜCRET             3.552,88

770.02 SGK İŞVEREN               637,43

770.03 SGK İŞS. İŞV.                  65,38

136 DİĞER ÇEŞ. ALACAKLAR HS.                66,49

136.01 ASGARİ GEÇ. İND.         66,49

                                               335 PERSONELE BORÇLAR HS.              2.714,20

335.01 ÖD. NET ÜCRET         2.647,71

335.02 ÖD. AGİ                          66,49                

                                               360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR                          414,84

                                               360.01 ÜCRET GELİR V.            391,40

                                               360.02 ÜCRET DAMGA V.          23,44

                                               361.ÖDENECEK SOS. GÜV. KES.             1.193,14               

                                               361.01 SGK İŞÇİ PAYI              457,64

                                               361.02 SGK İŞVEREN PAYI       637,43

                                               361.03 İŞSİZLİK İŞÇİ                  32,69

                                               361.04 İŞSİZLİK İŞV.                  65,38

---------------------------------------/-----------------------------------------

İşveren 31.01.2013 tarihinde personelin maaş ödemesini bankasından gerçekleştirmiştir.

--------------------------------31.01.2013-------------------------------------

335 PERSONELE BORÇLAR HS.                                 2.714,20

335.01 ÖD. NET ÜCRET         2.647,71

335.02 ÖD. AGİ                          66,49 

                                               196 PERSONEL AVANS.                               500,00

                                               102 BANKALAR HS.                                   2.214,20

---------------------------------------/-----------------------------------------

İzleyen makalemizde, “Ödenen Şahıs Sigorta Primlerinin Ücret Matrahının Tespitinde İndirimi” ve “Gelir Vergisi Matrahından yapılan Kesintiler” örnek olaylar üzerinden ele alınacaktır.